مجله تانیا

در دنیای هنر کمتر کسی است که نام «عباس کیارستمی» را نشنیده باشد یا نداند که این نام پیوند عمیقی با سینما دارد. حتی اگر فیلم‌های او را ندیده بودیم، احتمالاً به این نتیجه می‌رسیدیم که کیارستمی از پشت عینک دودی‌اش دنیا را با نور و رنگ دیگری دید و از آن عکس گرفت. اما چرا عکس های او در خارج از دنیای سینما، در دنیای هنرهای تجسمی نیز اینقدر محبوب و پرفروش است؟

به گزارش ایسنا، برای کیارستمی سینما و عکاسی دو مسیر مجزا اما برابر بودند. هرچند خودش بارها تاکید کرد که عکاسی را به دلیل سادگی و مستقل بودن ترجیح می دهد: «من هر دو را دوست دارم، اما شرایط عکاسی راحت تر است، زیرا نیاز به دکوراسیون، سرمایه و امکانات زیادی ندارد. او همچنین معتقد بود که عکاسی بر سینما تأثیر گذاشته است و نه برعکس. شاید به همین دلیل است که ریشه بصری و مینیمالیستی فیلم های او را در همین تجربه های عکاسی می توان یافت.

کیارستمی 30 سال است که عکاسی می کند

کیارستمی 30 سال است که عکاسی می کند و تجربه تمام سال های نگاه به دنیا از پشت لنز به آثار بسیار متنوعی تبدیل شده است که در 10 دسته کلی قرار می گیرند. «سفید برفی»، «باران»، «جاده‌ها»، «مهتاب»، «در و خاطره»، «درخت و کلاغ»، «دیوار»، «پنجره رو به زندگی»، «گاو به من نگاه می‌کند» و تعدادی دیگر که برخی از آنها در ایران نمایش داده نشد.

آنچه در عکس های کیارستمی دیده می شود، حداقل در ظاهر، تفاوت چندانی با فیلم های او ندارد. همان نگاه ساده و انتزاعی در عکس های او تکرار می شود. مخاطبی که در معرض عکس‌های کیارستمی قرار می‌گیرد خیلی زود متوجه می‌شود که عکس‌های او صرفاً نمایشی از ظاهر طبیعت و دنیای اطراف نیستند، بلکه راوی مفاهیم ذهنی و انتزاعی هستند.

در واقع اگر مخاطب عکس‌های کیارستمی باشیم، باید بتوانیم ردپایی از او را نه در سطح آشکار، که در عمق پنهان اثر پیدا کنیم. اما عمق پنهان تصویر طبیعت کجاست و چگونه باید به دنبال آن بود؟ در سطح اول تصاویر، اغلب صحنه هایی از طبیعت را می بینیم که با ترکیب بندی های زیباشناختی عکاس آمیخته شده است، در حالی که در سطح دوم، نمادها و استعاره هایی ظاهر می شود که هر کدام تعابیر خاص خود را دارند. تعابیری که شاید حتی با نظر هنرمند همخوانی نداشته باشد، اما به مخاطب اجازه می دهد تا خوانش خود را از اثر در ذهن داشته باشد.

برای مثال می توانیم به گروه «درخت و کلاغ» برویم. تصاویر این گروه اغلب قاب های بسته تنه درختان یا سایه های آنهاست که با یک عنصر مکمل یعنی کلاغ قاب شده اند. حضور کوچک یک کلاغ روی زمین یا شاخه های درخت، درختان قدرتمند را با عمق در تصویر غوطه ور کرد.

علی رضا سامی آذر در کتاب تولد مدرنیسم ایرانی درباره این دسته از عکس‌های کیارستمی می‌نویسد: «این اولین جنبه مفهومی تصاویر است که با وجود درختان انبوه، بر حضور دائمی کلاغ‌ها تأکید دارد و اغراق نمی‌شود. در واقع کیارستمی هرگز سعی نکرد کلاغ‌ها را در نقطه طلایی ترکیب‌بندی قرار دهد.

مجموعه «سفید برفی» کیارستمی نیز یکی از معروف ترین مجموعه های تصویری او به ویژه در بازارهای بین المللی است. در این مجموعه همانطور که از نام آن پیداست برف عنصر اصلی است. تصاویر این گروه اغلب در قاب های بسته ضبط و نمایش داده می شوند. بسیاری معتقدند سفید برفی نسبت به آثار بعدی کیارستمی مفهومی کمتری دارد و این مجموعه بیشتر کلاسیک است.

اگرچه در عین حال در تعبیر این گروه گفته می شود که برف به عنوان عنصر اصلی در این گروه تنها عنصری برای تاکید بر نمایش سایر عناصر موجود در تصویر است که شاید چندان مورد توجه قرار نگیرد. در واقع زیبایی و قوام برف فرصتی برای نمایش درختان، طبیعت و حتی حصارها فراهم می کند.

در نهایت، عکس‌های عباس کیارستمی نه به دلیل پیچیدگی‌های فنی، بلکه به دلیل نگاه متمایز و انعکاسی به جهان پیرامون، جایگاه ویژه‌ای در تاریخ هنر معاصر پیدا کرده‌اند. با حذف روایات مستقیم و پرهیز از معنای صریح، مخاطب را به مشارکت فعال در خواندن تصویر دعوت می کند. قرائتی که در آن طبیعت بهانه ای برای اندیشیدن می شود. همین گشودگی معنا و احترام به ذهن مخاطب است که تصاویر پایانی کیارستمی را در عرصه هنرهای تجسمی، خارج از سینما تا این حد تاثیرگذار و جهانی کرده است.

آثار عکس کیارستمی در بازارهای داخلی و خارجی وضعیت خوبی دارند. در مجموع 137 اثر او در حراج های داخلی و خارجی برای فروش گذاشته شده است که گران ترین آنها در حراج فیلیپس در سال 2007 به قیمت 142000 دلار آمریکا فروخته شد.

اثری از کیارستمی در حراج فیلیپس فروخته شد.