مجله تانیا

مستند «ترنسکشی» روایتی از زندگی و چالش های تراجنسیتی ها در ایران است. این مستند حاصل بیش از چهار سال تحقیق، مصاحبه، مشاهدات میدانی و تحلیل اسنادی است که به گفته سازندگان آن، برای اولین بار سعی در تحلیل مجدد تمامی پیش فرض ها و روایت های یک سویه درباره تراجنسیتی ها در ایران دارد.

این مستند افراد مبتلا به نارسایی جنسیتی یا نارسایی جنسیتی را از دوران کودکی تا سال‌های پس از تغییر جنسیت دنبال می‌کند و با نگاهی آسیب‌شناسانه به چالش‌ها، سردرگمی‌ها و ساختارهایی می‌پردازد که در واقع این گروه را به سمت قتل‌های سیستماتیک سوق می‌دهد.

اکران دانشگاهی مستند «تغییرجنسیتی» قرار است از ۲۴ آذرماه آغاز شود و تا ۲۲ آذرماه در همین سکو ادامه خواهد داشت.

عوامل این مستند با حضور در خبرگزاری ایسنا از چالش های تولید این مستند صحبت کردند و زوایایی از موضوع تراجنسیتی را بازگو کردند که شاید در این مستند به آن پرداخته نشده باشد.

بر اساس گفت وگو با ایسنا برای مستند «ترانس کش»، این مستند که نگاهی همه جانبه به پدیده ترنس در ایران دارد، روایت رسمی و یک سویه درباره تغییر جنسیت را نقد می کند و بر امکان «درمان و بازگشت به هویت زیستی» به عنوان راهکار مغفول تاکید می کند.

محسن آقایی کارگردان و پژوهشگر فیلم مستند «سرایت» وی در ابتدای این نشست تاکید کرد که ساخت این مستند برخلاف بسیاری از آثار قبلی با انگیزه های روزنامه نگاری و جشنواره ای آغاز نشده است.

او گفت: «من دنبال یک موضوع بحث برانگیز نرفتم. مشکل برای من ناشی از تحقیقات قبلی ام در زمینه جنسیت بود. من با موضوع ترنس ها برخورد کردم، نه یک ترنس خاص.

آقایی رویکرد مستندسازی خود را متفاوت از آثار قبلی خود دانست و گفت: تا جایی که من دیده ام این اولین فیلمی است که موضوعش ترنس ها است نه ترنس ها. اساساً هیچکس ادبیات و فرآیندها و اتفاقاتی که برای این افراد می افتد را به صورت فرامتنی یا غیر موردی بررسی نکرده است. هر کسی در زندگی خودش با کسی رفته است. رمان بخشی جدایی ناپذیر است. برای اولین بار گفتیم مستندی خواهیم داشت که یک نگاه کلی به آن می دهد.

وی با اشاره به چالش‌های تولید این مستند، سه سال زمان تولید و دو سال انتظار برای اکران را به عوامل متعددی برشمرد: از دست دادن یکی از اعضای اصلی تیم، پیچیدگی‌های هماهنگی تولید و به‌ویژه دشواری یافتن موضوع.

آقای آقایی توضیح داد: چالش از ابتدا این بود که ترنس‌های موفقی که عمل می‌کردند و زندگی خوبی داشتند ترجیح می‌دادند شناخته نشوند و کسانی که هویت خود را علنی اعلام کردند کم بودند و واقعاً با آنها تماس گرفته شد. پیدا کردن کسی که بخواهد داستان زندگی خود را به اشتراک بگذارد بسیار دشوار بود. ما نزدیک به یک سال است که منتظریم تا این اتفاق بیفتد. در نهایت، تقریباً به طور تصادفی از طریق یک آشنا، زوجی که بیست سال بعد با هم آشنا شدند، حاضر شدند در این فیلم ظاهر شوند.

سپس کارگردان «تراجنسیتی» به تحلیل خود از این پدیده پرداخت و تاکید کرد: بحث تراجنسیتی ها دیگر بحث یک اقلیت اجتماعی نیست. این یک پدیده فرهنگی-سیاسی با ماهیت عمده رسانه ای است و نرخ رشد آن با مبلغ پرداختی رسانه ها نسبت مستقیم دارد، به خصوص که نتفلیکس و هالیوود به طور جدی شخصیت های همجنس گرا را در همه سریال ها و آثار خود گنجانده اند.

وی به آمارهای مختلف درباره هویت جنسی در بین نسل جوان در برخی کشورها اشاره کرد و گفت: فکر می کنم با تغییر جدی در درک جنسیت مواجه هستیم. یکی از دغدغه های والدین در آینده نزدیک نحوه برخورد با ابهامات جنسی فرزندانشان خواهد بود که روز به روز عادی می شود.

آقای آقایی بخشی از سخنان خود را به پیامدهای مداخلات پزشکی در دوران بلوغ اختصاص داد و گفت: یکی از اتفاقاتی که اکنون در حال رخ دادن است این است که در سن بلوغ، کودکانی که رفتارشان با کلیشه جنسی آنها نمی گنجد، با همراهی والدین خود، تحت مداخلات پزشکی قرار می گیرند تا روند بلوغ جنسی متوقف شود. داروهایی که آنها ارائه می کنند برخی از همان داروهایی هستند که به مجرمان جنسی یا کسانی که سعی در مهار رفتارهای آسیب شناختی جنسی دارند داده می شود. این بسیار خطرناک است.

او گفت که نتایج تحقیقات فیلم او را واقعا نگران آینده کودکان کرده است.

آقایی در پاسخ به سوالی مبنی بر نقش دولت و اجازه انجام عمل تغییر جنسیت با وجود عوارض گزارش شده، گفت: اتفاق بسیار تلخی رخ داده است. در مورد افراد تراجنسیتی در ایران، تمام تصمیم در مورد تغییر جنسیت با دادگاه خانواده است و بس. فقط گفت با کدام دادگاه برخورد کند. هیچ معیاری به داوران داده نشد. روال قانونی عرفی شکل گرفته است که بر اساس آن تغییر جنسیت مشکلی ندارد و در صورت موافقت پزشک قانونی، تغییر جنسیت مورد توافق قرار می گیرد. اما یک بار هیچکس در این کشور نپرسید که آقا آیا تغییر جنسیت اتفاق می افتد یا نه؟

وی به تحقیقات انجام شده توسط مرکز تحقیقات شورا در سال 2015 اشاره کرد که طی آن از دانشمندان پرسیده شد که آیا جراحی فعلی نمونه ای از تغییر جنسیت است یا خیر؟ گفتند: نه، این صورت من است و شبیه جنس مخالفم. برخی سکوت کردند. پس این تغییر جنسیت نیست. یک سوال بسیار مهم مطرح می شود: تفاوت زن و مرد به ظاهر اندام تناسلی محدود نمی شود. از مغز تا تمام قسمت های بدن متفاوت است.

آقای آقایی سپس به فتواهای مربوطه پرداخت و گفت: نظری به شدت از سوی برخی مطرح شده و آن این است که حضرت امام خمینی (ره) تغییر جنسیت را مجاز دانسته اند. در حالی که در مستند ما این شبهه وجود دارد که این فتوا ممکن است مربوط به افراد «بی طرف» (اینترسکس) باشد که از بدو تولد هر دو عضو را دارند. تشخیص خنثی کاملا فیزیولوژیکی است و ربطی به ذهنیت و روانشناسی فرد ندارد.

وی ادامه داد: بسیاری از پزشکان می گویند که عمل تغییر جنسیت اصلاً تغییر جنسیت نمی دهد، بلکه می گویند «تغییر جنسیت» است. یعنی جنسیت من چیزی است که ادعا می کنم و کاری انجام می دهم که ظاهرم اینطور جلوه کند. اما سؤال این است: اگر جنسیت تغییر نکند چگونه از فتوا استفاده کنیم؟ اگر بگوییم ملاک مرد شدن زن چیست؟ کروموزوم تغییر نمی کند.

کارگردان مستند «ترجمه کش» در بخشی دیگر از سخنان خود با تاکید بر عدم انجام تحقیقات طولانی مدت در مورد عوارض اقدامات پزشکی، خاطرنشان کرد: تکان دهنده ترین موضوعی که به آن برخوردم این است که در غرب نیز مطالعه طولانی مدتی درباره عوارض هورمون ها و مداخلات انجام نشده است. عجیب است که چرا چنین تحقیقاتی آغاز نشده است.

وی به منافع مالی کلان در این حوزه اشاره کرد و گفت: گردش مالی این رشته بسیار بالاست و نوبت های جراحی در بیمارستان های دولتی چند سالی است که پر شده است و بسیاری از ترنس ها کانال دارند و اجناس مربوط به همسالان خود را می فروشند و از این طریق تجارت می کنند. شرط فروش، ارائه نماد موفقیت و شادی است.

آقایی در خاتمه ابراز امیدواری کرد فضای عقلانی و نخبه گرای جامعه دادگاه را به تصمیم عقلانی سوق دهد.

این روانشناس یکی از مزایای فیلم مستند «تحول جنسی» را طراحی روایت درمانی دانست و گفت: روایت غالب در مواجهه روانشناسان و روانپزشکان، روایت پذیرش و تایید است. اساساً گزینه ای به نام درمان سر میز درمانگر وجود ندارد. در حالی که روایت درمانی وجود دارد. عودت‌کنندگانی هستند که مجوزهای قانونی و تأییدیه‌های روان‌شناختی و پزشکی را برای ترنس‌جندر بودن دریافت کرده‌اند، اما با رویکردهای درمانی حوزه روانی، امکان بازگشت و پذیرش هویت اصلی‌شان وجود دارد.

لاوفر تاکید کرد که بیان این روایت و مستندسازی علمی آن در فیلم بسیار مهم است.

راوی این مستند با اشاره به ضعف تولید رسانه ای قبلی، جزییات این عمل جراحی و پیامدهای آن را یکی از نکات مثبت «تغییر جنسی» عنوان کرد و افزود: هیچ فیلم مستندی به طور شفاف و شفاف به جزئیات این جراحی پرداخته است. برای اولین بار در یک رسانه روند کار را به صورت شفاف روایت کردیم. وقتی عکس های بعد از عمل را می بینید، مشخص می شود که «پسر شدن» یا «دختر شدن» چقدر با واقعیت فاصله دارد.

وی به ویژه بر محرومیت این افراد از زندگی جنسی رضایت بخش تاکید کرد و گفت: زندگی جنسی یکی از مهم ترین جنبه های زندگی انسان است و بسیاری از این کودکان از این موهبت دور خواهند شد و افراد کمی هستند که بتوانند به اندازه کافی حس جنسی داشته باشند و این یک واقعیت خطرناک است.

لافر با رد ادعای برخی از جراحان مبنی بر ایجاد حس جنسی پس از عمل، تصریح کرد: روده اساساً عصب جنسی ندارد و بدن آن را به عنوان زخم تشخیص می دهد و فرد باید روزی سه تا چهار بار و هر بار یک ربع تا بیست دقیقه آن را با وسیله ای باز نگه دارد که این شکنجه مطلق است.

این روانشناس با اشاره به اینکه کارهای گسترده ای در این زمینه انجام می شود که در مستند چندان به آن پرداخته نشد، تصریح کرد: بحث کسب و کار و کسب و کار در حال گذار یک مشکل است. فقط هزینه جراحی ذکر شده است، در حالی که طیف وسیعی از روش های جراحی مختلف، هزینه هورمون درمانی مادام العمر و لوازم جانبی خاص (مانند بایندر و پروتز) وجود دارد.

وی به خرید و فروش غیرقانونی هورمون توسط خود افراد ترنس و فروش آن با اقدامات دولتی اشاره کرد و گفت: هیچ نظارتی وجود ندارد و قابل پیگیری نیست.

لافر نسبت به گسترش این پدیده هشدار داد و به آمارهای قضایی اشاره کرد و افزود: درخواست تغییر جنسیت از سال 1390 تا 1402 چندین برابر شده است. نکته جالب تغییر الگوی درخواست بین جنسیت است. در سال 2011، 73 درصد درخواست ها از پسران به دختران و 27 درصد از دختران به پسران بوده است. در سال 1402 هجری قمری این آمار به 92 درصد دختر به پسر و تنها 8 درصد پسر به دختر تغییر کرد. این نشان می‌دهد که جنسیت زنان موضوع بحث جدی‌تری است.

وی در پایان از بازنمایی گزینشی و یک جانبه رسانه ها انتقاد کرد و گفت: متاسفانه مدل مواجهه با رسانه ها جامع نیست. همه رسانه ها با تاران آرام (فرد تراجنسیتی) مصاحبه کردند و داستان زندگی او را تعریف کردند، اما با مرگ او تقریبا هیچکس ماجرای مرگ او را منتشر نکرد.

وی از اصحاب رسانه خواست تنها از بازنمایی مثبت دور شده و تمامی خطرات و چالش های این مسیر را نشان دهند.

عباس الکنانی معاون پخش زنده «السفیر فیلم» وی در آخرین بخش از این نشست هدف اصلی ساخت مستند ترنسجندر را شکل دادن به گفت وگو و ایجاد مطالبات در جامعه عنوان کرد و گفت: به همین دلیل ارائه دانشگاه ها به ویژه در دانشکده های مرتبط با علوم اجتماعی و روانشناسی در اولویت قرار دارد.

وی به چالش‌های پخش الکترونیکی مستند «کشتن ترنس» اشاره کرد و افزود: بسترهای اصلی به دلیل محتوای صریح این اثر از پخش آن خودداری می‌کنند.