مجله تانیا

بررسی توزیع شرکت های نانویی ایران بر اساس حجم فروش در سال 1403 هجری قمری تصویر روشنی از ساختار اقتصادی این حوزه ارائه می دهد. ساختاری که در آن تعداد شرکت ها لزوماً با سهم بازار آنها مطابقت ندارد. بر اساس داده های این نمودار، در سال جاری در مجموع 485 شرکت نانویی فعال بوده و مجموع فروش آنها به 972 هزار و 930 میلیارد ریال رسیده است. این عدد مهمی است که جایگاه نانوتکنولوژی را به عنوان یکی از بخش های اقتصادی قابل اعتماد در کشور ثابت می کند.

به طور کلی شرکت های نانو بر اساس حجم فروش به چهار دسته تقسیم می شوند: شرکت های با فروش تا 10 میلیارد تومان، 10 تا 100 میلیارد تومان، 100 تا 1000 میلیارد تومان و در نهایت شرکت های بزرگ با فروش بیش از 1000 میلیارد تومان. توزیع تعداد شرکت ها در این محدوده ها نشان می دهد که بدنه اصلی اکوسیستم نانو را شرکت های کوچک و متوسط ​​تشکیل می دهند.

بر اساس این نمودار، 158 شرکت در محدوده فروش «تا 10 میلیارد تومان» قرار دارند. اگرچه این گروه سهم زیادی از کل شرکت ها را شامل می شود، اما سهم آن از کل بازار بسیار محدود است. داده ها نشان می دهد که این شرکت ها تنها 0.3 درصد از کل فروش نانو در کشور را تشکیل می دهند. این رقم به وضوح نشان می دهد که بخش بزرگی از شرکت های نانو هنوز در مراحل اولیه رشد و توسعه هستند.

178 شرکت در محدوده زیر فعالیت می‌کنند، یعنی شرکت‌هایی که بین 10 تا 100 میلیارد تومان فروش دارند. این گروه را از نظر تعداد و پویایی می توان ستون فقرات نانو اکوسیستم دانست. شرکت هایی که به بازار رسیده اند معمولا مشتری دارند و مرحله آزمایشگاهی را پشت سر گذاشته اند. البته گزارش ها حاکی از آن است که سهم این گروه از کل فروش تنها 7.6 درصد است. این نشان می دهد که حتی شرکت های متوسط ​​هنوز با بازیگران اصلی بازار فاصله دارند.

گروه سوم شامل 131 شرکت است که میزان فروش آنها بین 100 تا 1000 میلیارد تومان است. اگرچه تعداد این شرکت ها نسبت به دو گروه قبلی کمتر است، اما نقش اقتصادی آنها بسیار قوی تر است. بر اساس نمودار، این شرکت ها 40.2 درصد از کل فروش نانو در کشور را تشکیل می دهند. این عدد نشان می دهد که این شرکت ها در حال ورود به مرحله بلوغ صنعتی، ثبات بازار و شاید حضور در زنجیره های ارزش بزرگتر هستند.

اما بالای نمودار جایی است که تمرکز واقعی بازار ظاهر می شود. تنها 18 شرکت با فروش بیش از 1000 میلیارد تومان سهمی معادل 53.4 درصد از کل فروش نانو در کشور دارند. به عبارت ساده تر، کمتر از چهار درصد از شرکت ها بیش از نیمی از بازار را تصاحب کردند. این الگو اگرچه در بسیاری از صنایع پیشرفته دنیا دیده می شود، اما نقطه تعادل مهمی برای اکوسیستم نوآوری نیز می باشد.

تمرکز بالای فروش در رأس هرم از یک سو نشانه شکل گیری شرکت های بزرگ، قوی و صادرات محور در نانوکره است. شرکت هایی که توانستند فناوری را به محصولی صنعتی و بازاری وسیع تبدیل کنند. اما از سوی دیگر، این تمرکز می تواند نشان دهنده مسیر دشوار رشد برای کسب و کارهای کوچک، دسترسی محدود به بازار، سرمایه و زنجیره تامین باشد.

بر اساس اعلام ستاد نانو، در مجموع، این نمودار تصویری دو سویه از اقتصاد نانو در سال 1403 ارائه می دهد: از یک سو، حضور چندین شرکت بزرگ با فروش میلیاردی نشان می دهد که فناوری نانو از مرحله اولیه و آزمایشی فراتر رفته و به درآمدهای قابل توجهی رسیده است. از سوی دیگر، حضور انبوه شرکت‌هایی با فروش کم این واقعیت را به ما یادآوری می‌کند که توسعه متوازن اکوسیستم نیازمند سیاست‌های حمایتی هوشمند، تسهیل ورود به بازار و کاهش شکاف بین نوآوری و تجاری‌سازی است.

به عبارت ساده تر، فناوری نانو در ایران به جایی رسیده است که دیگر نمی توان آن را «جدید» دانست. اما هنوز راه زیادی در پیش است تا همه بازیگران نانو سهمی متناسب از این بازار بزرگ را به دست آورند.